Diş İsimleri

Diş İsimleri Nelerdir?

Temelde diş isimleri, dişleri şekline ve çiğnemedeki görevine göre beş başlıkta toplar. Önde kesiciler, onların yanında köpek dişleri, sonra küçük ve büyük azılar gelir. En arkada ise 20’lik denen üçüncü büyük azılar yer alır. Bu dizilim her çenenin sağında ve solunda aynıdır; yani ağız iki simetrik yarıdan oluşur.

İsimleriyle dişler ağızda hangi sırayı izler?

Orta hattan arkaya saydığınızda her yarım çenede önce iki kesici, sonra bir köpek dişi gelir. Ardından iki küçük azı ve üç büyük azı izler. Örneğin sol alt yarıda öndeki dişten itibaren altıncı diş, birinci büyük azıdır. Bu sayede diş isimleri uzun bir tarifin yerini tek kelimeyle tutar.

Yetişkinde Kaç Diş Vardır?

Tam bir yetişkin dişlenmesinde 32 diş vardır. Bunların 8’i kesici, 4’ü köpek dişi, 8’i küçük azı, 8’i büyük azı, 4’ü de 20’liktir. Ama 20’likler herkeste çıkmaz; bazı kişilerde hiç oluşmaz, bazılarında kemikte gömülü kalır. Bu yüzden ağızda 28 diş görmek de tamamen olağan bir durumdur.

Özetle diş isimleri, sayıları, yerleri ve görevleri aşağıdaki tabloda yan yana duruyor.

Neden bazı yetişkinlerde 32’den az diş olur?

En sık neden, 20’liklerin hiç gelişmemesi ya da çıkacak yer bulamamasıdır. Üstelik çekilen dişler, ortodonti için alınan küçük azılar ve doğuştan eksik dişler de sayıyı düşürür. Gömülü ya da sorun çıkaran bir 20’lik varsa önce 20’lik diş çekimi sayfamıza göz atabilirsiniz. Öte yandan eksik bir azının yerini tek diş implant ya da köprü tamamlayabilir.

“Üçüncü büyük azı agenezisinin, yani en az bir 20’liğin hiç oluşmamasının dünya genelindeki oranı %22,63’tür (%95 güven aralığı: %20,64–%24,76). Analiz 92 çalışmayı ve 63.314 kişiyi kapsar.”

Carter ve Worthington, sistematik derleme ve meta-analiz, Journal of Dental Research (2015)

Ön Dişler: Kesiciler ve Köpek Dişi Hangisi?

Gülümsediğinizde görünen ön dişlerin ortadaki dördü kesicidir: iki orta ve iki yan kesici. Buna karşın köpek dişlerinin ucu sivri, kökü uzundur ve yan kesicinin hemen arkasında dururlar. Diş isimleri arasında en kolay ayırt edilen bu iki gruptur, çünkü biçimleri belirgin şekilde farklıdır.

Kesici dişlerin görevi nedir?

Kesiciler ince ve keskin kenarlarıyla lokmayı ısırıp böler. Ayrıca dudağa destek olur ve “f”, “v” gibi seslerin çıkışına yardım eder. Orta kesiciler grubun en geniş üyeleridir; buna karşın yan kesiciler daha dar ve kısadır.

Köpek dişi neden önemlidir?

Bu diş, ağızdaki en uzun köklü dişlerden biridir ve diş kavsinin köşesinde durur. Çünkü çoğu kişide çeneyi yana kaydırdığınızda arka dişleri koruyan bir rehber gibi çalışır. Bu yüzden ortodontistler köpek dişinin yerine özellikle dikkat eder. Örneğin gömülü bir köpek dişi çoğu zaman diş teli tedavisi planına girer. Halk dilindeki diş isimleri arasında üst köpek dişi için “göz dişi” de geçer.

Azı Dişi Hangisi ve Küçük Azı Nerede Durur?

Arka bölgedeki geniş yüzeyli çiğneme dişlerine genel olarak azı dişi diyoruz. Buna göre köpek dişinin arkasındaki iki diş küçük azı, daha geridekiler ise büyük azıdır. Yani diş isimleri burada boyutla değişir. Tepecik sayısı da farklıdır: küçük azılar çoğunlukla iki, büyük azılar dört ya da beş tepeciklidir.

Küçük azı dişi ne işe yarar?

Bu dişler, köpek dişinin yırttığı lokmayı alır ve büyük azılara göndermeden önce parçalar. Çoğu küçük azı tek köklüdür, ama üst birinci küçük azının sıklıkla iki kökü olur. Öte yandan süt dişlenmesinde küçük azı yoktur, çünkü bu dişler süt azılarının yerine sonradan çıkar.

Büyük azılar ve altı yaş dişi

Birinci büyük azı, altı yaş civarında hiçbir süt dişinin yerini almadan, süt dişlerinin arkasında çıkar. Bu yüzden aileler onu sık sık süt dişiyle karıştırır. Halbuki altı yaş dişi kalıcıdır ve ömür boyu çiğneme yükünün büyük kısmını taşır. Üstelik derin oluklu yüzeyi çürüğe yatkın olduğundan hekimler çoğu zaman fissür örtücü önerir.

Üst ve alt büyük azıların kökleri

Genellikle üst büyük azıların üç, alt büyük azıların iki kökü vardır. Böylece hekim kanal tedavisi sırasında kaç kanal arayacağını önceden kestirebilir. Yine de kök ve kanal sayısı kişiden kişiye değişebilir; dolayısıyla kesin bilgiyi röntgen verir.

Diş Numaralarını FDI Sistemiyle Nasıl Okursunuz?

Türkiye ve dünyanın büyük bölümü iki haneli FDI sistemini esas alır. Sistemi FDI Dünya Diş Hekimliği Federasyonu geliştirdi; bugün ISO 3950 standardının da temelidir. Böylece diş isimleri iki rakama dönüşür: ilk rakam çeyreği (kadran), ikinci rakam dişin sırasını gösterir. Örneğin 36, sol alt birinci büyük azı; 11 ise sağ üst orta kesicidir.

Kadranlar: kalıcı dişlerde 1-4, süt dişlerinde 5-8

Kalıcı dişlerde sağ üst çeyrek 1, sol üst 2, sol alt 3, sağ alt 4’tür. Süt dişlerinde aynı sıra 5-8 ile sürer; yani 55, sağ üst ikinci süt azısıdır. Sayım her zaman orta kesiciden başlar ve arkaya doğru ilerler. Dolayısıyla her 20’lik, 8 ile biten bir numara taşır: 18, 28, 38 ve 48.

Buna göre raporunuzdaki bir numarayı diş isimleriyle eşleştirmek için şu adımları izleyin:

1. İlk olarak birinci rakama bakın: 1-4 kalıcı dişi, 5-8 süt dişini gösterir.
2. Sonra çeyreği bulun; sağ ve sol her zaman hastanın bakış yönüne göredir.
3. İkinci rakamı orta hattan arkaya doğru sayın.
4. Sayıyı diş grubuyla eşleştirin: 1-2 kesici, 3 köpek dişi, 4-5 küçük azı, 6-8 büyük azı.
5. Son olarak emin olamadığınız numarayı not alın ve kontrol randevusunda hekiminize sorun.

ABD ve İngiltere’deki farklı gösterimler

ABD’de yaygın Evrensel (Universal) sistem, dişleri 1’den 32’ye kadar tek sayıyla numaralar. Bu yüzden orada 36 numaralı diş 19 olarak geçer. Öte yandan İngiltere’de bazı klinikler Palmer gösterimini tercih eder. Bu nedenle yurt dışı raporlarındaki diş isimlerini hekiminizle birlikte kontrol edin.

Bir Dişin İçinde Hangi Katmanlar Var?

Her diş, adı ne olursa olsun, aynı katmanlardan oluşur. Dıştan içe önce mine, sonra dentin, en içte de sinirleri ve damarları taşıyan pulpa gelir. Kökü saran sement ise dişi kemiğe bağlayan liflere tutunma yüzeyi sağlar. Kısacası diş isimleri değişse de bu yapı kesicide de büyük azıda da aynıdır.

Mine

Dişin taç kısmını örten, vücudun en sert dokusu; kaybolduğunda kendini yenileyemez.

Dentin

Minenin altındaki, içinde ince kanalcıklar bulunan sarımsı doku; mine aşınınca hassasiyet buradan başlar.

Pulpa

Dişin merkezindeki sinir ve damar dokusu; iltihaplandığında kanal tedavisi gündeme gelir.

Sement

Kök yüzeyini kaplayan ve dişi kemiğe bağlayan liflerin tutunduğu ince tabaka.

Kadran

Ağzın dört çeyreğinden her biri; FDI numarasının ilk rakamı kadranı gösterir.

Taç, boyun ve kök

Ağızda gördüğünüz kısım taçtır, diş etinin altında kalan bölüm ise köktür. İkisinin birleştiği ince bölgeye de diş boynu diyoruz. Örneğin sert fırçalamaya bağlı aşınma çoğu zaman bu boyun bölgesinde ortaya çıkar. Bu nedenle fırçayı nazik kullanmak önemlidir; ayrıntılar için diş aşınması rehberimize bakabilirsiniz.

Süt Dişleri ile Kalıcı Dişler Arasındaki Fark Nedir?

Çocuklarda 20 süt dişi vardır: her çenede dört kesici, iki köpek dişi, dört süt azısı. Yani süt dişlenmesinde küçük azı ve 20’lik yoktur. Üstelik bu dişler daha küçük, daha beyaz ve kısa köklüdür. Altı yaş civarından sonra yerlerini kalıcı dişlere bırakırlar; son süt dişleri genellikle 10-12 yaş arasında düşer.

Diş isimleri süt dişlerinde değişir mi?

Kısacası değişmez: diş isimleri süt dişlerinde de geçerlidir ve hekim yalnızca başına “süt” sözcüğünü ekler. FDI numaraları ise 51 ile 85 arasında değişir. Süt dişi erken düşerse komşu dişler kayabilir; bu nedenle hekim boşluğu yer tutucuyla korur.