Rahat Çiğneyemiyorum: Olası Nedenler ve Ne Yapmalı?

Çiğneme; dişlerin, çene ekleminin ve kasların birlikte çalıştığı ince ayarlı bir iştir. Bu zincirdeki herhangi bir aksama doğrudan yemek konforuna yansır. Şikayet bazen tek bir dişte keskin bir sinyal, bazen çenenin genelinde yorgunluk olarak ortaya çıkar. Süresi de yol gösterir: birkaç günde başlayan bir zorlanma ile aylardır süren bir alışkanlık farklı yönleri işaret eder.

En sık karşılaşılan başlıklar şunlardır: yeni dolgu ya da kaplamanın kapanışta yüksek kalması, bir veya birden fazla dişin eksikliğiyle çiğneme yüzeyinin azalması, gevşemiş ya da artık uyumsuz hale gelmiş protez, dişte gözle görülmeyen bir çatlak, çene ekleminden kaynaklanan kısıtlılık ve ağrılı bir diş yüzünden farkında olmadan tek tarafa yüklenmek. Olası nedenler arasında sürmekte olan ya da gömülü kalmış bir 20 yaş dişi ve çevresindeki diş eti iltihabı ile ilerlemiş çürüğü veya kök ucu iltihabı bulunan bir diş de yer alır. Bunlar birbirini tetikleyebilir; ayırt etme klinik muayene ve gerektiğinde radyografiyle yapılır. Şikayetin başlangıcı da yön verir: bir işlemin hemen ertesinde başlayan zorlanma çoğu kez kapanış temasını, haftalar içinde sinsice yerleşen zorlanma ise diş kaybı, protez uyumu ya da eklem kaynaklı bir süreci düşündürür.

Tek bir belirti hastalık adı vermez; birlikte değerlendirildiklerinde hekime yön verirler. Şu bulgular tabloyu daha yakından incelenmesi gerekenler arasına taşır: dişlerin oturma şeklinin son zamanlarda değişmesi, en arka bölgede diş etinin şişmesi ve o tarafta çiğnerken zonklama, kulağa veya şakağa yayılan ağrı, sabahları çene kaslarında yorgunluk, sıcak ya da soğukla uzun süre geçmeyen hassasiyet, gevşediğini hissettiğiniz bir diş, ağızda kötü tat ya da lokmayı yutmakta zorlanma. Bunların birkaçının aynı dönemde ortaya çıkması, sorunun tek bir dişten ibaret olmadığına işaret edebilir.

Hekim önce kapanışı kontrol eder; ince bir artikülasyon kağıdıyla dişlerin hangi noktalarda ve hangi sırayla temas ettiğini işaretler. Sonra dişleri tek tek ısırma testinden geçirir; dolgu ve kaplama kenarlarını, protez uyumunu ve diş eti sağlığını inceler. Çene ekleminin açılma miktarını, ses verip vermediğini ve kasların hassasiyetini elle değerlendirir. Radyografiler ise gözle görülmeyen çürük, kök ucu iltihabı veya kemik kaybı gibi bulguları ortaya çıkarır.

Düzenli kontroller, kapanışı bozan küçük değişiklikleri büyümeden yakalar. Yeni bir dolgudan sonraki günlerde ısırma konforunu gözden geçirin. Diş kayıplarını boşluk büyümeden ele almak komşu dişlerin yer değiştirmesini önler. Buz, sert çerez ve kalem ısırma alışkanlığı çatlak riskini artırır; çiğnemeyi iki tarafa dengeli dağıtmak da yardımcı olur.

En yaygın yanılgı, yüksek gelen bir dolgunun zamanla kendiliğinden oturacağıdır; bekleyiş hem o dişi hem karşı dişi zorlar. İkincisi, ağrı geçtiyse sorunun bittiğini varsaymaktır. Bir diğeri, görünmediği için arka diş eksikliğini önemsiz saymaktır; oysa çiğneme yükünün büyük bölümünü o bölge taşır. Sonuncusu, tek tarafla çiğnemeyi masum sanmaktır.