Dişlerim Aşındı: Aşınma Tipleri, Nedenleri ve Ne Yapmalı?

Aşınma, minenin ve altındaki dentinin zamanla incelmesi anlamına gelir. Mine yenilenmeyen bir dokudur; inceldiği yerde alttaki sarımsı dentin görünür hale gelir, diş hem kısalmış hem daha koyu algılanır. Kayıp yavaş ilerlediği için çoğu kişi durumu ancak ön dişlerin kenarı saydamlaştığında ya da dolgular dişten yüksek durmaya başladığında fark eder. Tek başına görüntü nedeni söylemez; aynı ölçüde kısalmış iki dişin hikâyesi tamamen farklı olabilir.

Olası nedenler arasında dört ana mekanizma öne çıkar. Diş dişe temasla oluşan atrizyon, gündüz sıkma veya gece gıcırdatma alışkanlığı olanlarda sık görülür. Asit temasına bağlı erozyon; gazlı içecek, narenciye, sirke, reflü ve kusma ile ilişkilendirilir. Sert fırça ve yatay fırçalama hareketiyle gelişen abrazyon üçüncü başlıktır. Dördüncüsü abfraksiyon: çiğneme kuvvetlerinin dişi bükmesiyle diş eti hizasında oluşan kama biçimli kayıp. Çoğu hastada bunlar tek başına değil, iç içe geçmiş halde bulunur.

Diş eti hizasındaki kama biçimli kayıp, abfraksiyon başlığı altında ele alınan bulgular arasındadır; ancak aynı bölgedeki kayıp fırçalama baskısı ya da asit etkisiyle de gelişebilir, klinikte bu üçü sıklıkla bir aradadır. Bu başlıkta çiğneme kuvvetleri dişi mikro düzeyde büker, gerilim diş eti hizasında toplanır. Payın hangi etkende olduğunu oyuğun görüntüsü söylemez; kapanış temasları, fırçalama alışkanlığı ve asit teması muayenede birlikte değerlendirilir. Bu yüzden plan, oyuğu doldurmakla sınırlı kalmaz; kuvvetin kaynağı da araştırılır.

Şu değişiklikler dikkate değer sayılır: soğuk, sıcak veya ekşi karşısında artan hassasiyet; dişlerin sararması ya da matlaşması; ön dişlerin uçlarında incelme ve küçük kırıklar; gülümserken görünen diş boyunun kısalması; dolgu kenarlarının dişten daha yüksek hissedilmesi. Bazı kişilerde kapanış da değişir, ağız kapatıldığında dişler eskisi gibi oturmaz ve çiğneme rahatsız hale gelebilir. Belirtilerin hepsinin bir arada bulunması gerekmez; ikisinin birlikte seyretmesi bile değerlendirme için yeterli sebeptir.

Aşınmayı fark ettiğiniz anda randevu almak yerinde olur; ilerlemesi sessiz seyrettiği için beklemek kayıp alanını genişletir. Şu durumlar gecikmeden değerlendirilmelidir: gece uykudan uyandıran ya da geçmeyen zonklama, sıcakla artıp uzun süre devam eden ağrı, dişte gözle görülür kırık veya kopma, diş etinde şişlik ya da apse benzeri kabarcık, yüzde şişme, ateş ve ağzı açmakta zorlanma. Yüz şişmesi, yutkunma güçlüğü veya nefes almada zorlanma acil başvuru gerektiren tablolar arasındadır. Aşınmanın kendisi acil değildir; ona eşlik eden bu bulgular ise ertelenmemelidir.

Yumuşak kıllı fırçaya geçmek, baskıyı azaltmak ve dairesel hareketle fırçalamak makul ilk adımlardır. Asitli içecekleri gün boyuna yaymak yerine ana öğünle birlikte almak temas süresini kısaltır; asitli bir şey tükettikten hemen sonra fırçalamak yerine ağzı suyla çalkalayıp yaklaşık yarım saat beklemek yumuşamış mineyi korur. Gece gıcırdatma şüphesi varsa yatmadan önceki ekran ve kafein düzeninizi gözden geçirmek de destekleyici olur. Yapılmaması gerekenler listesi aynı ölçüde önemlidir: karbonat, limon suyu, sirke, kül veya aşındırıcı ev karışımlarıyla diş temizlemek aşınmayı hızlandırır. Sertliği yüksek beyazlatıcı macunları sürekli kullanmak, internetten alınan hazır plakları ölçüsüz takmak, kırılan kenarı törpülemeye çalışmak ve ağrıyı bastırmak için kendi kendinize ilaç denemeleri yapmak da zarar verir. Evde alınan önlemler ilerlemeyi yavaşlatabilir; kaybolan dokuyu geri getirmez.

Hekim önce aşınmanın desenine bakar: kayıp hangi yüzeyde, hangi dişlerde ve ne kadar simetrik. Kapanış kâğıdıyla temas noktalarını işaretler, çene hareketleri sırasında hangi dişin erken temas ettiğini izler. Çene eklemini ve çiğneme kaslarını elle muayene eder, şakak ile boyun bölgesindeki hassasiyeti not eder. Röntgen, gerektiğinde ağız içi tarama ve fotoğraf kaydı, aşınmanın zaman içindeki hızını ölçmek için başlangıç referansı oluşturur. Beslenme alışkanlıkları, mide şikâyetleri, uyku düzeni, ağız kuruluğu ve kullandığınız macun da sorgulanır; bu bilgiler olmadan tip ayrımı eksik kalır.

Takip, kaybın hızını ölçmeye dayanır. Hekim ilk muayenedeki kaydı sonraki kontrollerde aynı açıyla yeniler ve iki görüntüyü karşılaştırarak kenar hattının değişip değişmediğine bakar; ölçülebilir bir fark çıkmazsa tablo durmuş sayılır. Kontrol aralığı herkeste aynı değildir: kayıp hızlı ilerliyorsa hekim aralığı kısaltır, seyir durağanlaştığında uzatabilir. Gece plağı kullananlarda plak üzerindeki aşınma izi de gösterge sunar; izin derinleşmesi kuvvetin sürdüğünü düşündürür.

“Mine kendini yeniler” düşüncesi başta gelir; mine canlı hücre içermez, kaybolan kısım geri gelmez. Erken dönemde minerallenme desteğiyle yüzey güçlendirilebilir, fakat bu kayıp dokuyu geri getirmek anlamına gelmez. İkinci yanlış, sert fırçalamanın daha temiz bir sonuç verdiği inancıdır: baskı arttıkça temizlik değil, kayıp artar. Üçüncüsü aşınmayı yalnızca yaşlanmaya bağlamaktır; yirmili yaşlarda da ileri aşınma tablosu görülebilir. Bitkisel karışımların veya aşınma macunlarının dokuyu onardığı iddiası da desteklenmez.