Aft Neden Olur

Aft Neden Olur ve Kimlerde Daha Sık Çıkar?

Bilim, aft neden olur sorusuna henüz tek bir cevap vermiyor. Uzmanlar, bağışıklık sisteminin ağız içindeki dokuya geçici ve aşırı bir tepki verdiğini düşünüyor. Bu tepkiyi ise çoğu zaman bir tetikleyici başlatır. Örneğin küçük bir yaralanma, stres, hormon değişimi ya da bazı besinler bu rolü üstlenebilir. Ailesinde aft görülen kişilerde yaralar daha sık çıkar, yani yatkınlık da önemlidir.

Ağızda aft neye benzer?

Aft, ağız içindeki hareketli dokuda açılan yuvarlak ya da oval, yüzeysel bir yaradır. Ortası beyaz-sarıdır ve kenarını kırmızı bir halka çevreler. Peki bazı kişiler neden aft olur da diğerleri hiç yaşamaz? Bunun bir nedeni ailesel yatkınlıktır; öte yandan tetikleyiciler kişiden kişiye değişir.

Aft (aftöz ülser)

Ağız içindeki yumuşak dokuda görülen, bulaşıcı olmayan, ağrılı ve yüzeysel yara.

Minör aft

En sık görülen tip; genellikle 1 cm’den küçüktür ve iz bırakmadan iyileşir.

Majör aft

Daha büyük ve derin yara; iyileşmesi birkaç haftayı bulabilir ve iz bırakabilir.

Tekrarlayan aftöz stomatit

Aftların yıl içinde birkaç kez, belirli aralıklarla yeniden çıkması.

Ortodontik mum

Braket ya da tel ucunun yanağa sürtünmesini önlemek için üzerine bastırılan, ilaç içermeyen yumuşak mum.

Ağız İçindeki Küçük Travmalar Neden Yara Açar?

Yaralanan doku, aftın en sık başlangıç noktasıdır. Yanağı ısırmak ya da çok sert fırçalamak yüzeyde küçük bir hasar bırakır. Sonra yatkın kişilerde bu hasar birkaç gün içinde afta dönüşebilir. Aynı noktada tekrarlayan yaralarda ise aft neden olur sorusunun cevabı genellikle ağzın içindedir. Örneğin keskin bir diş kenarı ya da pürüzlü bir dolgu aynı yeri her gün tahriş eder.

Braket sürtünmesi ve tel ucu

İlk haftalarda yanak ve dudak içi braketlere henüz alışmamıştır. Bu yüzden tel ucunun sürttüğü yerde yaralar açılabilir. Benzer şekilde tel ayarından sonraki birkaç gün de hassas geçebilir. Diş teli tedavisi boyunca bu tablo sık rastlanan ama basit önlemlerle geçen bir durumdur. Tel ve braket istemeyenler için iki seçeneği şeffaf plak mı diş teli mi yazımızda karşılaştırdık.

Ortodontik mumu doğru uygulamak

Önce mumdan nohut büyüklüğünde bir parça koparın ve parmaklarınızla yuvarlayın. Sonra rahatsız eden braketi temiz bir pamukla kurulayın. Mumu braketin üzerine bastırarak yayın; böylece yanak pürüzsüz bir yüzeye değer. Yemekten önce mumu çıkarın, fırçaladıktan sonra yenisini koyun.

Kırık diş, keskin dolgu ve protez kenarı

Kırılan bir dişin sivri ucu dili ve yanağı her gün aynı yerden çizer. Taşan bir dolgu kenarı ya da vurgun yapan bir protez de aynı etkiyi yapar. Kaynak düzelmeden yara tam iyileşmez, çünkü doku her gün yeniden tahriş olur. Bu nedenle diş hekimi kenarı kısa sürede parlatabilir ya da diş dolgusunu yenileyebilir.

Stres, Hormonlar ve Besinler Aft Yapar mı?

Evet, bu üçü de yatkın kişilerde aft çıkışını tetikleyebilir. NHS’in listesinde stres, kaygı ve yorgunluk yaygın tetikleyiciler arasındadır. Benzer şekilde adet dönemi ve gebelik gibi hormon değişimleri de yaraları sıklaştırabilir. Besinlerde ise kişisel bir duyarlılık söz konusudur. Dolayısıyla aft neden olur sorusuna yanıt ararken tetikleyicilerinizi gözlemlemek işe yarar. Stresin ağız ve çene üzerindeki etkileri için stres ve diş sağlığı rehberine göz atabilirsiniz.

Besin duyarlılığı ve diş macunu

Bazı kişilerde kuruyemiş, çilek, domates, ananas ya da sert peynirler yeni bir aft dalgası başlatır. Hangi besin afta neden olur, kişiden kişiye değişir. Bu yüzden iki üç hafta boyunca ne yediğinizi not edin. NHS ayrıca sodyum lauril sülfat içeren macunlardan kaçınmayı öneriyor. Bu köpürtücü maddeyle ilgili kanıt sınırlıdır, ama sık aft yaşayanlar için denemeye değer.

Sodyum lauril sülfat içermeyen macunla aft yaraları ortalama yaklaşık iki gün daha kısa sürdü. Yara sayısı ve ağrı da azaldı. Ne var ki derlemedeki dört küçük çalışmanın hiçbiri düşük yanlılık riski taşımıyordu.

Alli BY, Erinoso OA, Olawuyi AB. Sodyum lauril sülfatın tekrarlayan aftöz stomatite etkisi: sistematik derleme. Journal of Oral Pathology & Medicine, 2019.

Sık Tekrarlayan Aft Hangi Sorunların İşareti Olabilir?

Tek başına çıkan bir aft genellikle bir hastalığın habercisi değildir. Buna karşın yılda birkaç kez yenilenen aftlar, vücudun genel durumuna dair ipucu taşıyabilir. Bu noktada aft neden olur sorusu kan değerlerine kadar gider. Örneğin demir, B12 ya da folat eksikliği en sık araştırılan nedenlerdir. Daha seyrek olarak çölyak, iltihabi bağırsak hastalığı ya da Behçet de ağız yarasıyla seyredebilir.

Vitamin ve mineral eksikliği

NHS; demir, çinko, folik asit, B ve D vitamini eksikliklerini olası tetikleyiciler arasında gösteriyor. Bu yüzden sık aft yaşıyorsanız aile hekiminiz basit bir kan testi isteyebilir. Eksiklik varsa tedaviyi hekim planlar, yani takviyeye tek başınıza başlamayın.

Bağırsak hastalıkları ve Behçet

Aftlara uzun süren ishal, karın ağrısı ya da kilo kaybı eşlik edebilir. Böyle bir durumda iç hastalıkları ya da gastroenteroloji uzmanına başvurun. Öte yandan ciltte veya genital bölgede yara, eklemlerde ağrı ve şişlik de önemli işaretlerdir. Bu belirtiler ağız yaralarına eşlik ediyorsa romatoloji ya da dermatoloji değerlendirmesi gerekir. Kısacası tanıyı bu uzmanlar koyar.

İlaçların rolü

Bazı iltihap giderici ağrı kesiciler ve beta bloker grubu ilaçlar da ağız yarasına yol açabilir. Ancak ilacı tek başınıza bırakmayın; önce reçeteyi yazan hekimle konuşun.

Aftı Uçuktan Ayıran Belirtiler Nelerdir?

En belirgin fark, kaynak ve yerdir. Uçuğa herpes simpleks virüsü yol açar ve yara çoğunlukla dudak kenarında kabarcıklarla başlar. Üstelik uçuk bulaşıcıdır. Aft ise bir virüse bağlı değildir, ağzın iç yüzünde açılır ve kimseye geçmez. Yani aft neden olur diye düşünürken bulaşma kaygısı taşımanız gerekmez.

Aft Ne İyi Gelir, Kaç Günde Geçer?

NHS’e göre ağız yaralarının çoğu bir iki hafta içinde kendiliğinden iyileşir. Sihirli bir çözüm yoktur; amaç ağrıyı azaltmak ve yarayı tahriş etmemektir. Bu nedenle ılık tuzlu su, yumuşak gıdalar ve yumuşak kıllı fırça ilk tercihtir. Aft neden olur, bilmeseniz bile bu önlemler işe yarar, çünkü yarayı korurlar.

1. Önce günde birkaç kez ılık suya bir tutam tuz katıp ağzınızı çalkalayın.
2. Yemekleri ılık ya da serin tüketin; çok sıcak çorba yarayı yakar.
3. Asitli, baharatlı ve kıtır gıdalara yara kapanana kadar ara verin.
4. Soğuk içecekleri pipetle için; böylece sıvı yaraya doğrudan değmez.
5. Yemekten sonra yumuşak kıllı fırçayla yaranın çevresini nazikçe temizleyin.
6. Sodyum lauril sülfat içermeyen bir macunu birkaç hafta deneyin.
7. Diş teli kullanıyorsanız sürtünen braketin üzerine ortodontik mum koyun.

Eczacıya ne sormalı?

Eczacılar ağrıyı uyuşturan ya da yaranın üzerini örten jel, sprey ve gargaralar önerebilir. Ama bu ürünleri kısa süre ve önerildiği gibi kullanın. Çocuklarda ve gebelikte seçimi mutlaka eczacınızla birlikte yapın. Ayrıca yaralar şiddetliyse diş hekimi reçeteli bir tedavi planlayabilir.

Hangi Ağız Yarası Hekime Gösterilmeli?

Üç haftadan uzun süren her ağız yarasını bir diş hekimine ya da aile hekimine gösterin. Nitekim NHS de bu ölçütü öneriyor. Her zamankinden büyük, sık tekrarlayan, kanayan ya da giderek kızaran yaralar da muayene gerektirir. Buna ek olarak ağrısız ama dokununca sert bir yara için kontrolü ertelemeyin.

Muayenede hekim neye bakar?

Tipik bir aft acıtır ve birkaç günde küçülmeye başlar. Buna karşın ağrı yapmayan, kenarı kabarık ya da sertleşmiş bir yara farklı bir değerlendirme ister. Diş hekimleri rutin muayenede dokuları bu açıdan da inceler. Yani bu kontrol, ağız kanseri taramasının olağan bir parçasıdır. Sık tekrarlayan bir aft neden olur, nasıl azalır gibi sorularınızı da aynı randevuda sorabilirsiniz. Diş etinizde yara yerine kanama varsa diş eti kanaması rehberimiz size yol gösterir.